Felietony/Opinie

wtorek 17 lipca 2018 12:01:22

Władysław Kiernik - uzasadnienie wojewody dla zminy nazwy ulicyWładysław Kiernik - uzasadnienie wojewody dla zminy nazwy ulicy

W dniu 2 września 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1103), zwana dalej „ustawą". Ustawa została zmieniona ustawą z dnia 22 czerwca 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1389) oraz ustawą z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2495).




W myśl normy określonej przepisem art. 1 ustawy, nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować (ust. 1). Zgodnie z ustawą, za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989 (ust. 2).

Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 1 ustawy, obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zmienia w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. W myśl natomiast art. 6 ust. 2 w przypadku niewykonania obowiązku przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1 ustawy w terminie 3 miesięcy od dnia, .w którym upłynął termin na podjęcie działań przez organ jednostki samorządu terytorialnego.

Z uwagi na powyższe unormowania Rada Miasta Bochnia miała ustawowo określony termin do dokonania zmian nazwy ulicy w oparciu o przepisy ww. ustawy. Wobec niepodjęcia wymaganych prawem czynności w terminie do 2 września 2017 r. i nie dokonania zmiany nazwy ulicy „Władysława Kiernika" położonej w miejscowości Bochnia w Gminie Miasto Bochnia, obowiązek nadania nazwy ulicy zgodnej z przepisami ustawy należy do Wojewody Małopolskiego.

W myśl przepisów ustawy wydanie zarządzenia zastępczego przez wojewodę wymaga opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: TPN) potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy z art. 1 (art. 6 ust. 3 ustawy). Oczekiwanie rta opinię IPN wstrzymuje bieg terminu na wydanie zarządzenia zastępczego (art. 6 ust. 3 w zwitjzku z art. 2 ust. 3 in fine ustawy).

W dniu 26 września 2017 r. do Wojewody Małopolskiego wpłynęło pismo Pana dr. Jarosława Szarka, Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (pismo z dnia 19 września 2017 r., znak: BPR-0701- 20(43 )/l 5), zawierające wykaz nazw ulic w województwie małopolskim, które spełniają normy art. 1 i art. 6 ww. ustawy.

Wojewoda Małopolski pismem z dnia 18 października 2017 r. (znak: WN- 11.4100.487.3.2017) wystąpił do Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie z wnioskiem o wydanie opinii czy obowiązująca w dniu wejścia w życie ww. ustawy nazwa ulicy Władysława Kiernika jest zgodna czy też jest niezgodna z przepisami rzeczonej ustawy. Opinia IPN wpłynęła do organu nadzoru w dniu 4 czerwca 2018 r. (pismo z dnia 29 maja 2018 r., znak: BPR-940-4(21)/18).

W ocenie Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nazwa ulicy Władysława Kiernika w miejscowości Bochnia w Gminie Miasto Bochnia wypełnia normę art. 1 ust. 1 ustawy.

Z treści opinii wynika, co następuje - cyt.: „Władysław Kiernik (1879-1971) był przed 1939 rokiem i w czasie wojny zasłużonym działaczem ludowym, który w okresie powojennym przeszedł z niepodległościowego obozu działaczy skupionych wokół prezesa Polskiego Stronnictwa Ludowego Stanisława Mikołajczyka, do grona współpracowników partii komunistycznej. W takiej roli stał się narzędziem realizacji polityki komunistów w łonie ruchu ludowego. Został jednym z liderów stalinowskiego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, spełniającego rolę pośrednika w realizacji wytycznych i nakazów partii komunistycznej w środowisku wiejskim. Kiernik był prawnikiem związanym z ruchem ludowym od 1903 r.

Od 1914 r. był jednym z liderów PSL „Piast". W czasie I wojny światowej organizował powiatowy Komitet Narodowy w Bochni oraz pełnił funkcję komisarza wojskowego Legionów Polskich w Bochni. W 1918 r. został sekretarzem Polskiej Komisji Likwidacyjnej powiatu bocheńskiego, w latach 1925-1931 zasiadał w Zarządzie Głównym PSL „Piast". W 1923 r. był ministrem spraw wewnętrznych, w latach 1925-1926 - ministrem rolnictwa. W 1929 r. był jednym z przywódców opozycyjnego bloku tzw. Centrolewu. W latach 1931-1932 sądzono go w procesie brzeskim i skazano na 2,5 roku więzienia. W latach 1933-1939 był na emigracji w Czechosłowacji. W marcu 1939 r. wrócił do Polski. W czasie wojny przebywał w okupowanym kraju. W 1940 r. został aresztowany przez gestapo; był więziony przez pół roku. Po uchwałach konferencji jałtańskiej i po powrocie S. Mikołajczyka do kraju wszedł w skład zdominowanego przez komunistów tzw. Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Pełnił w nim funkcję ministra administracji publicznej. W 1945 r. był wiceprezesem Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL, w następnym roku został wybrany prezesem Rady Nacze/nej PSL. Został mianowany posłem do fasadowe) Krajowe) Rady Narodowej, w której zasiadał w latach 1946-1947. Stopniowo przechodził na pozycje uległości wobec nacisków politycznych komunistów, w końcu stając się zadeklarowanym zwolennikiem podporządkowania ruchu ludowego Polskiej Partii Robotniczej. Już w roku 1946 opowiadał się za tym aby PSL weszło do podporządkowanego komunistom tzw. Bloku Demokratycznego. Oznaczałoby to faktycznie rezygnację z postulatu przeprowadzenia demokratycznych wyborów i zgodę na wkomponowanie PSL w budowany przez PPR system dyktatury totalitarnej.

W 1947 r. w sfałszowanych przez komunistów „wyborach" przydzielono mu „mandat poselski". Po ucieczce Mikołajczyka z kraju (listopad 1947 r.) był jednym z przywódców grupy dążącej do pełnego podporządkowania stronnictwa komunistom.

W okresie stalinizmu w 1949 roku współtworzył satelickie wobec komunistycznej PZPR Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL). Był wówczas jednym z liderów tego ugrupowania: w latach 1949-1956 był członkiem Rady Naczelnej ZSL i wiceprzewodniczącym Głównej Komisji Rewizyjnej. Działalność ZSL w tym okresie było zaprzeczeniem najbardziej elementarnych haseł niepodległościowego ruchu ludowego. Oznaczało narzucanie chłopom haseł stalinowskiej propagandy, hołdowniczy stosunek do Stalina i Związku Sowieckiego oraz przekształcenie ruchu ludowego w narzędzie realizacji ideologicznych koncepcji komunistów na polskiej wsi - łącznie ze wsparciem terroru i polityki wyniszczania silniejszych gospodarstw chłopskich i forsownej kolektywizacji rolnictwa na wzór sowiecki.

(...) W świetle przytoczonych faktów historycznych nie ulega kwestii, iż osoba Władysława Kiemika stanowi symbol komunizmu, o jakim mowa wart. 1 ust. 1 ustawy. (...) Tym samym nazwa ta propaguje komunizm, a co za tym idzie jest niezgodna z art. 1 ust. 1 ustawy."

Dokonując oceny zgodności z art. ł ustawy nazwy ulicy Władysława Kiernika w miejscowości Bochnia w Gminie Miasto Bochnia w kontekście wydanej przez IPN opinii potwierdzającej niezgodność tej nazwy z przepisami ustawy, organ nadzoru podnosi co następuje.

Zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami ustawy, organ nadzoru występuje do IPN o wydanie opinii potwierdzającej niezgodność nazwy z art. 1 ustawy. Wydanie przez IPN opinii potwierdzającej tę niezgodność jest obligatoryjnym elementem procedury zmierzającej do wydania zarządzenia zastępczego nadającego nazwę zgodną z przepisami ustawy. W ocenie organu nadzoru przedmiotowa opinia nie może być traktowana tylko i wyłącznie jako zajęcie stanowiska w sprawie, jest to bowiem akt potwierdzający niezgodność istniejącej nazwy z art. ł ustawy. Opinia ta została wydana przez IPN, który zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 z późn. zm.) został utworzony w celu realizacji zadań określonych w jej art. 1. W tym stanie rzeczy opinia ta winna być traktowana jako opinia wydana przez instytucję, która w swoim ustalonym ustawowo zakresie zadań i kompetencji ma m.in. obowiązek dokumentowania zbrodni nazistowskich, zbrodni komunistycznych, represji z motywów politycznych oraz działalności organów bezpieczeństwa państwa, ale także prowadzenia działań w zakresie edukacji publicznej i formułowania wniosków dotyczących edukacji historycznej oraz prowadzenia działań związanych z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego, zarówno w kraju, jak i za granicą, a także miejsc walk i męczeństwa innych narodów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

Potwierdzenie niezgodności nazwy z ustawą o zakazie propagowania komunizmu (...) pochodzi zatem od instytucji, która została powołana do szerokiej działalności w zakresie obejmującym wiedzę historyczną, dotyczącą okresu od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r. i która w ramach tej działalności prowadzi badania naukowe nad porozbiorową i najnowszą historią Polski oraz gromadzi i opracowuje dokumenty pochodzące z tego okresu. Opinia ta ma zatem charakter oświadczenia wiedzy i w tym znaczeniu jest ona dla organu nadzoru istotna.

Godzi się nadto zauważyć, iż podstawowym założeniem ustawodawcy było usunięcie z przestrzeni publicznej nazw upamiętniających osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny, za niedopuszczalne uznano także nazwy, które propagują komunizm w ten sposób, iż nazwy tc odnoszą się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944 - 1989. Jak wynika z projektu rzeczonej ustawy (cyt.:): „Mimo upływu ponad 25 lat od zmian ustrojowych w Polsce ulice, place i inne obiekty wciąż mają komunistycznych patronów. (...) ustawodawca nie może pozwolić na propagowanie symboliki komunistycznej, gdyż byłoby to demoralizujące dla społeczeństwa. Na równi z komunizmem należy potraktować wszystkie inne ustroje totalitarne. Odmienne stanowisko byłoby wyrazem preferencji dla innych niż komunizm ustrojów totalitarnych, a podkreślenia wymaga, że w polskim systemie prawa wszystkie ustroje totalitarne są traktowane tak samo".

Wydając niniejsze zarządzenie zastępcze organ nadzoru uznał, iż opinia sporządzona została przez podmiot legitymujący się odpowiednimi uprawnieniami (ustawowo zakreślonymi kompetencjami) oraz wiedzą fachową i pod względem formalnym nie budzi zastrzeżeń, nadto została sporządzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i wymogami wynikającymi z ww. ustawy. Opinia jest przekonująca i stanowi wiarygodny dowód w sprawie.

Również samodzielne ustalenia dokonane przez organ nadzoru w odniesieniu do nazwy ulicy Władysława Kiernika potwierdzają, iż dotychczasowa nazwa ulicy Władysława Kiemika w Bochni odnosi się do postaci symbolizującej i propagującej komunizm. Ponadto nazwa ta propaguje komunizm także i w ten sposób, iż odwołuje się wprost do osoby symbolizującej represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989, a zatem spełnia także przesłankę, o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z wykładnią językową pojęcie „symbolizować" oznacza przedstawiać coś pod postacią symbolu, być symbolem czegoś (zob. Słownik Języka Polskiego, oprać. E. Sobol, Warszawa 2005, s. 979). Symbol zaś to znak umowny, występujący zwykle w formie wizualnej, pełniący funkcję zastępczą wobec pewnego przedmiotu (pojęcia, stanu, rzeczy, itp.) i przywodzący ów przedmiot na myśl (budzący związane z nim reakcje; tak: Słownik języka polskiego PWN, red. M. Szymczak, t. 3, Warszawa 2002, s. 354). „Propagować" natomiast to szerzyć, upowszechniać idee, hasła, myśli (zob. Słownik Języka Polskiego, oprać. E. Sobol, Warszawa 2005, s. 761,979).

W uwzględnieniu powyższego stwierdzić należy, iż fakt honorowania wskazanej postaci w nazwie ulicy sprawia, iż posiada ona charakter nazwy upamiętniającej osobę ściśle związaną z ustrojem komunistycznym, a zatem symbolizującą oraz propagującą komunizm.

W świetle powyższego stwierdzić zatem należy, iż Wojewoda Małopolski podziela w całości ustalenia dokonane przez IPN dotyczące niezgodności nazwy ulicy Władysława Kiernika z przepisami ustawy. Ustalenia te są kluczowe, z punktu widzenia wydania niniejszego zarządzenia i nie mogły zostać poczynione w oderwaniu od dokonanych faktów historycznych.

Na mocy art. 6 ust. 2 i ust. 3 ustawy organ nadzoru jest zatem zobligowany do wydania zarządzenia zastępczego nadającego ulicy o dotychczasowej nazwie Władysława Kiernika nazwę: Jana Achacego Kmity.

Jan Achacy Kmita — data ur. nieznana, zm. ok. 1628 r. w Bochni, polski poeta i tłumacz, uczestniczył w wojnach prowadzonych przez Stefana Batorego o Inflanty. Urzędnik żup solnych, pełnił funkcję podżupnika bocheńskiego.


Mając na uwadze okoliczność, iż Rada Miasta Bochnia nie wykonała ustawowego obowiązku i nie dokonała zmiany nazwy ulicy Władysława Kiernika w ustawowo zakreślonym terminie, wydanie niniejszego zarządzenia jest konieczne i uzasadnione.

Na podstawie art. 5 ustawy pisma oraz postępowania sądowe i administracyjne w sprawach dotyczących ujawnienia w księgach wieczystych oraz uwzględnienia w rejestrach, ewidencjach i dokumentach urzędowych zmiany nazwy dokonanej na podstawie ustawy są wolne od opłat, zaś zmiana nazwy dokonana na podstawie ustawy nie ma wpływu na ważność dokumentów zawierających nazwę dotychczasową.

Napisz swój komentarz:

Nick:

Komentarz:

By uniknąć spamu wpisz kod z obrazka:

Komentarze użytkowników

Czasbocheński nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy zamieszczanych przez użytkowników. Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo, naruszajace dobra osób trzecich lub wypowiedzi prawem chronione mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną.

REKLAMA