Ile podpisów i jaka frekwencja by referendum w Bochni odniosło skutki?

W Bochni trwa zbieranie podpisów pod referendum w sprawie odwołania burmistrz miasta Magdaleny Łacnej. Czy przeciwnicy obecnej władzy zdołają osiągnąć swój cel? - tego jeszcze nie wiemy. Wolontariuszy i ludzi zaangażowanych w to przedsięwzięcie widać w Bochni praktycznie codziennie w różnych miejscach miasta. Pewność będziemy mieli po zaakceptowaniu złożonych kart z podpisami przez Komisarza Wyborczego. Niemniej jednak jest to dobra okazja by przypomnieć czytelnikom podstawy prawne na jakich mogą odbywać się referenda. I choć demokracja nie należy do najlepszych sposobów zarządzania państwem to obecnie jest obowiązującym systemem w Polsce.

W poniższym tekście przygotowaliśmy materiał, który przybliża czytelnikom idee i sposób przeprowadzania referendów lokalnych ale i wyliczenia ile głosów i jaka powinna być frekwencja w Bochni by odwołać obecnie urzędującą panią burmistrz.

W ostatnich latach obserwujemy wyraźny wzrost liczby inicjatyw referendalnych, a rok 2025 i początek 2026 przyniosły szczególnie dużo emocji w wielu regionach kraju. Jest to jedno z najważniejszych narzędzi demokracji bezpośredniej, a jednocześnie wciąż mało używane. Pozwala mieszkańcom gmin, powiatów i województw decydować o kluczowych sprawach dotyczących ich wspólnoty — od odwołania władz po strategiczne inwestycje.

Jakie są podstawy prawne referendum lokalnego?

Referendum lokalne w Polsce jest uregulowane przede wszystkim przez trzy akty prawne:

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (1997), która jest najwyższym aktem prawnym regulującym referenda lokalne.

Art. 170 stanowi, że „członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty”. To konstytucyjne umocowanie sprawia, że referendum jest jednym z kluczowych narzędzi demokracji lokalnej.

Ustawa o referendum lokalnym z 15 września 2000 r. to kluczowy dokument określający:

• kto może zainicjować referendum:
• mieszkańcy (zwykle 10% w gminie, 5% w powiecie, 3% w województwie),
• rada gminy/powiatu/województwa,
• wójt/burmistrz/prezydent (w ograniczonym zakresie),
• w jakich sprawach można je przeprowadzić:
• odwołanie organu wykonawczego lub stanowiącego,
• samoopodatkowanie mieszkańców,
• inne ważne sprawy dotyczące wspólnoty,
• progi ważności:
• co do zasady 30% frekwencji,
• w przypadku referendum odwoławczego — udział co najmniej tylu wyborców, ilu głosowało w wyborach odwoływanego włodarza.

Ustawy samorządowe

Ustawy o samorządzie gminnym, powiatowym i wojewódzkim precyzują:
• kompetencje organów mogących inicjować referendum,
• relacje między referendum a uchwałami organów samorządu,
• skutki prawne wyniku referendum.

W jakich sprawach można przeprowadzić referendum lokalne?

Najczęściej dotyczą one:
• odwołania wójta/burmistrza/prezydenta miasta,
• odwołania rady gminy/powiatu,
• inwestycji lokalnych (np. budowa spalarni, obwodnicy, farm wiatrowych),
• zmiany granic gmin,
• samoopodatkowania mieszkańców,
• kierunków rozwoju gminy (np. strategii przestrzennej).

W ostatnich latach dominują referenda odwoławcze, często będące efektem konfliktów politycznych lub sporów o inwestycje. Poniżej przedstawiamy najnowsze, potwierdzone inicjatywy referendalne — zarówno te w trakcie zbierania podpisów, jak i będące już na etapie przygotowań do głosowania.

Bochnia — bocheńskie referendum stało się już jednym z najgłośniejszych w Polsce. Trwa obecnie zbieranie podpisów na rzecz odwołania burmistrz Magdaleny Łacnej.

• Pod koniec grudnia 2025 r. powstał Komitet Referendalny, zgłoszony do Komisarza Wyborczego w Tarnowie.
• Inicjatorzy zbierają podpisy — potrzeba ok. 2500 podpisów zebranych do 20 lutego 2026 r.
• Sprawa budzi duże emocje, a wokół inicjatywy narasta spór między komitetem a Urzędem Miasta, który złożył zawiadomienie do prokuratury dotyczące rzekomych naruszeń przepisów.
• Pełnomocniczka inicjatorów, Joanna Solak, apeluje do lokalnych środowisk o wsparcie i zajęcie stanowiska.

Ile osób musi wziąć udział w referendum odwoławczym burmistrza Bochni, aby było ważne?

Zgodnie z ustawą o referendum lokalnym z 15 września 2000 r., (art. 55 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym) referendum odwoławcze burmistrza jest ważne tylko wtedy, gdy spełnione są dwa warunki:

1.Frekwencja musi wynieść co najmniej 3/5 frekwencji z wyborów, w których burmistrz został wybrany. To oznacza, że:

• bierze się frekwencję z wyborów samorządowych 2024 w Bochni (dla wyboru burmistrza),
• liczy się z tego 60%,
• tyle osób musi wziąć udział w referendum, aby było ono ważne.

2.Większość głosujących musi opowiedzieć się za odwołaniem.

Czyli:
• jeśli referendum będzie ważne,
• to ponad 50% oddanych głosów musi być „ZA”.

Jak to się przedstawia w liczbach? Liczba osób uprawnionych do głosowania na burmistrza miasta Bochni w 2024 roku wynosiła 22 556 osób, a oddanych w drugiej turze wyborów liczba głosów na obu kandydatów wyniosła 9865. (Magdalena Łacna - 5541, Ireneusz Sobas - 4324)

Ustawa o referendum lokalnym mówi jasno: Referendum jest ważne, jeśli weźmie w nim udział co najmniej 30% osób uprawnionych do głosowania. Wychodzi więc: 30% x 22556=0.30 x 22556 = 6766.8

Ponieważ nie ma „ułamkowych” wyborców, trzeba zaokrąglić w górę: minimalna liczba głosujących, aby referendum w Bochni było ważne wynosi więc 6767 osób i ten próg musi zostać bezwzględnie osiągnięty. Większość głosujących musi być ZA odwołaniem, a liczba głosów Za musi być większa niż liczba głosów oddanych na M. Łacną w wyborach w których została wybrana.

M. Łacna w II turze wyborów dostała 5541 głosów. Skutecznym warunkiem jej odwołania jest więc liczba co najmniej 5542 głosy Za jej odwołaniem.

Czy tak się stanie? Dowiemy się już niedługo.

A co się dzieje w innych miejscoowściach?

Kraków - w Krakowie trwa zbieranie podpisów pod wnioskiem o referendum, którego celem ma być odwołanie prezydenta miasta Aleksandra Miszalskiego oraz całej Rady Miasta Krakowa. Inicjatorzy referendum argumentują między innymi, że Miszalski nie spełnia obietnic wyborczych, a ostatnio sprawa związana z tzw. „Strefą Czystego Transportu”, która również bezpośrednio dotyczy naszego miasta znalazła swoje odbicie w apelu Rady Miasta Bochni do władz Krakowa wyrażającym sprzeciw wobec zasad funkcjonowania tej strefy, które głównie uderzają w osoby spoza miasta Krakowa, w tym z Bochni. „Wprowadzone opłaty dla przyjezdnych są swoistym „haraczem” (wypowiedź radnego I. Sobasa na sesji rady miasta). Obecnie zebrano 55 tys. podpisów a potrzeba co najmniej 58 356. Wydaje się, że brakujące na dziś 3 356 podpisów organizatorzy zbiorą z naddatkiem. Deklarują, że chcą zebrać 100 000 podpisów. Graniczny termin to połowa marca 2026 roku.

Lanckorona - 23 grudnia 2025 r do UG Lanckorona wpłynęło zawiadomienie o zamiarze przeprowadzenia referendum. Na dziś nie ma danych ile zebrano podpisów, ale ostateczny czas upływa 21 lutego 2026r.

Kalwaria Zebrzydowska - również inicjatywa referendalna rozpoczęta 27 stycznia 2026 roku w sprawie odwołania burmistrza.

Szczególnie „proreferendalny” w kraju jest Dolny Śląsk. Regularnie pojawiają się tu inicjatywy dotyczące odwołania władz lub kontrowersyjnych inwestycji. Tych nie brakuje także w Wielkopolsce i na Mazowszu, najczęściej przeciw inicjatywom związanym z lokalizacją dużych ferm przemysłowych.

Dlaczego referenda lokalne mają znaczenie? Według apologetów demokracji referenda lokalne pełnią kilka kluczowych funkcji:
• wzmacniają demokrację bezpośrednią,
• pozwalają mieszkańcom kontrolować władzę,
• zmuszają samorządy do dialogu z obywatelami,
• podnoszą świadomość obywatelską,
• mogą zatrzymać lub przyspieszyć ważne inwestycje.

Statystycznie aż 82% inicjatyw referendalnych kończy się niepowodzeniem. Oznacza to, że słaba i zła władza ma duże szanse by dalej źle rządzić. Wysokie wymagania ustawowe, bardzo duży wysiłek organizacyjny, poświęcenie czasu i pieniędzy powoduje, że większość inicjatyw referendalnych nie dochdzi do skutku. Ale, jak wskazują eksperci, ich sama obecność wpływa na lokalną politykę i relacje między mieszkańcami a władzami.

Udział w referendum lokalnym jest dla uczestniczących w nim mieszkańców, w tym dla mieszkańców miasta Bochni, sposobem na wywarcie realnego wpływ na decyzje władz i kierunek rozwoju swoich miejscowości. Tak czy inaczej, przez wzgląd na to, że w Bochni inicjatywa referendalna odbywa się po raz pierwszy, jest to wyraźny sygnał dla obecnej władzy, że sposób i jakość jej sprawowania w mieście Bochni jest na tyle niskim poziomie, że lokalne społeczności podjęły spory wysiłek by to zmienić.

K. Stompór